Co powinieneś wiedzieć o rozmowach ASEAN-Chiny dotyczących Kodeksu postępowania na Morzu Południowochińskim

MANILA, Filipiny – Rozmowy między ASEAN a Chinami na temat Kodeksu Postępowania (COC) na Morzu Południowochińskim trwają już ponad dwie dekady, podkreślając zarówno złożoność sporów terytorialnych i morskich, jak i pilną potrzebę stworzenia wytycznych zarządzania sporami morskimi i zapobiegania konfliktom zbrojnym.

Proponowany COC ma na celu ustanowienie zasad zapobiegania incydentom i zmniejszenia napięć na Morzu Południowochińskim, gdzie kilka państw członkowskich ASEAN i Chiny zgłaszają nakładające się roszczenia.

Jak przebiegały negocjacje 

Dążenia do ustanowienia Kodeksu Postępowania rozpoczęły się w połowie lat 90., po nasilających się napięciach na Morzu Południowochińskim.

W 1988 roku Chiny i Wietnam starły się na Rafie Johnson South w grupie Wysp Spratly, gdzie zginęło ponad 60 wietnamskich marynarzy. W 1995 roku Chiny zajęły Rafę Mischief, do której roszczenia zgłaszają Filipiny, a w następnym roku chińskie okręty wojenne stoczyły półtoragodzinną bitwę z filipińskimi kutramI patrolowymi.

ASEAN chciał regionalnych ram, które zachęcałyby do powściągliwości i zapobiegałyby przekształcaniu się sporów w konflikty zbrojne. Wysiłki te doprowadziły do podpisania Deklaracji w sprawie postępowania stron na Morzu Południowochińskim (DOC) w listopadzie 2002 roku. Porozumienie nie było prawnie wiążące, ale miało znaczenie, ponieważ ASEAN i Chiny formalnie zgodziły się pracować nad bardziej szczegółowym i skutecznym Kodeksem Postępowania.

Postępy po 2002 roku były zauważalnie wolne. Konsultacje były kontynuowane, ale rozmowy często utykały z powodu napięć regionalnych, różnych interesów narodowych oraz sporów o to, jak wiążący powinien być COC.

Przełom nastąpił w 2018 roku, kiedy ASEAN i Chiny uzgodniły Jednolity Projekt Tekstu Negocjacyjnego, łączący propozycje wszystkich stron. Pierwsze czytanie projektu zakończono w 2019 roku, a drugie czytanie nastąpiło w 2023 roku. Choć te rundy rozmów pomogły wyjaśnić stanowiska, główne kwestie pozostały nierozwiązane. 

W lipcu 2023 roku ASEAN i Chiny przyjęły wytyczne mające przyspieszyć negocjacje i wyznaczyły cel sfinalizowania COC w ciągu trzech lat, czyli do lipca 2026 roku

W 2025 roku rozmowy weszły w trzecie czytanie, a negocjatorzy wreszcie zajęli się tak zwanymi „kwestiami milowymi", w tym tym, czy COC będzie prawnie wiążący, jaki będzie jego zakres geograficzny, jak będzie się odnosił do istniejącego DOC oraz jak zdefiniowane zostaną terminy w kodeksie. 

Co jest zagrożone

Kodeks Postępowania wciąż nie jest ukończony, mimo że napięcia na Zachodnim Morzu Filipińskim nadal rosną. Spotkania między filipińskimi a chińskimi statkami zdarzają się coraz częściej, przez co spory stają się bardziej widoczne i budzą niepokój, szczególnie wśród rybaków pracujących na spornym obszarze.

Dla krajów takich jak Filipiny, wynik negocjacji może zadecydować o tym, czy będą jaśniejsze zasady, mniej ryzykownych i brutalnych starć oraz większy szacunek dla prawa międzynarodowego, w tym UNCLOS. Bez znaczącego i obopólnie korzystnego porozumienia, przepaść między rozmowami przy stole a napięciami na morzu może jeszcze bardziej się pogłębić, narażając więcej istnień i źródeł utrzymania. – Arianne dela Cruz/Rappler.com